लहान मुलांना ताप किती असतो?

लहान मुलांमधील ताप काळजी करायला लावणारा असतो. परंतु अंगाला हात लावून जाणवत जरी असला तरी प्रत्यक्षपणे थर्मामीटरवर मोजणे गरजेचे आहे. हल्ली तर इलेक्ट्रॉनिक थर्मामीटरवर प्रत्यक्षात ताप अंकामध्ये दिसत असल्याने ताप मोजणे सोपे झाले आहे आहे. मुलाला ताप असेल तर डॉक्टरांकडे जाण्यापूर्वी ताप किती वाजता व किती आला होता, कोणते औषध दिले, ताप किती वेळात उतरला या सर्व गाष्टींची नोंद एका कागदावर करून ठेवावी. जेणेकरून डॉक्टरांनाही उपचार करणे सोपे होते. ताप मोजण्यापूर्वी थर्मामीटरचा पारा ९८ अंश एफच्या खाली उतरवा. काखेत ताप मोजण्यापूर्वी तो भाग घामविरहित पुसून ठेवा.


तापात घरी काय काळजी घ्यावी?

बऱ्याचदा तापामध्ये विश्रांती पुरेशी असते. जर बाळ तापात पण हसत-खेळत असेल, व्यवस्थित खात-पीत असेल, ताप उतरल्यावर उत्तमपणे खेळत असेल तर हा गंभीर आजार नाही. अशा वेळी डॉक्टरांच्या सल्ल्याने बाळाला पॅरासिटामॉल देण्यास हरकत नाही. तापात बाळ मलूल असेल, उलटी करत असेल, शरीरातील पाण्याचे प्रमाण कमी असेल तर ताप गंभीर आजारामुळे असू शकतो.

ताप कमी करण्यासाठी..

खुल्या हवेचा वापर
शरीरावरील कपडे ढिले करून मोकळे करावेत.
शरीर ओल्या कपडय़ाने पुसून काढावेत.
डॉक्टरांनी सांगितल्याप्रमाणे तापाचे औषध द्यावीत.

हे करू नका

बाळाला स्वेटर, चादर, रगमध्ये गुंडाळू नये.
नळाखाली थंड पाण्याचे आंघोळ घालू नये
बर्फ घातलेल्या पाण्याने अंग पुसू नका बाळाला ताप कमी होण्यासाठी पॅरासिट२मॉल हेच औषध तापामध्ये देणे योग्य आहे. या औषधाचे सर्वात कमी दुष्परिणाम आहेत. ताप पूर्णपणे कमी येण्यापेक्षा आजारावर नेमके काम करणाऱ्या औषधांची यामध्ये आवश्यकता असते. पूर्णपणे ताप कमी करणेही योग्य नसते. पॅरासिटॅमॉल हे चार ते सहा तासच काम करत असल्याने बाळाचा आजार खरेच कमी होतो का नाही ते समजते. समजा पहिल्या दोन दिवसांत औषध चार वेळा द्यावे लागले. तिसऱ्या दिवशी २ ते ३ वेळा, चौथ्या दिवशी एक ते दोन वेळा औषध दिले म्हणजे बाळाचा आजार कमी होत चालला आहे. विषाणूजन्य आजार सर्वसाधारणपणे तीन ते चार दिवसांत बरे होतात.

तापाची नोंद ठेवता का?

बरेचसे पालक नुसते अंग कोमट लागते, डोकं जरासे गरम लागते, असे म्हणून तापाचे औषध देतात. परंतु बाळाला खरेच ताप आहे का याची खात्री करणे गरजेचे आहे. ताप मोजून त्याची नोंद करा, ताप किती तासांनी येतो, किती वेळात उतरतो, तापाबरोबर थंडी वाजून येते का, या सर्व गोष्टींची नोंद डॉक्टरांकडे जाताना जरूर घेऊन जा. यामुळे तुमचा व डॉक्टरांचा वेळ वाचेल आणि आजाराचे निदान करणे सोपे होईल.

तापामध्ये डॉक्टरांचा सल्ला कधी घ्यायचा?

तीन महिन्यांखालील बाळाला ताप असेल आणि जरी बाळ खेळत असेल तरी बाळाला गंभीर आजार असू शकतो. त्यामुळे त्वरित डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
तापात लघवीचे प्रमाण कमी होत असेल तर
बाळ ग्लानीमध्ये असेल तर
सात दिवसांहून अधिक सातत्याने ताप येत असेल तर
बाळाला श्वास घेण्यास त्रास होत असेल तर
बाळाला तापाबरोबर अंगावर पुरळ-चट्टे उठले असतील.
तीव्र डोकेदुखी, मानदुखी
झटके येत असतील.
अशक्तपणामुळे चालता येत नाही.
या सर्व गोष्टींमध्ये डॉक्टरांचा त्वरित सल्ला घेतला पाहिजे. ताप आल्यावर केवळ तापाला औषध देण्याव्यतिरिक्त इतर गंभीर लक्षणांकडे काळजीपूर्वक लक्ष दिले पाहिजे.
मुलाला ताप आल्यानंतर घाबरून न जाता त्याच्या हालचालीवर, खेळण्यावर, खाण्यापिण्यावर, लघवीवर लक्ष ठेवावे.

तापाची कारणे

जिवाणू, विषाणू, जंतू प्रादुर्भाव
सर्दी, खोकला, फ्लूसारखे श्वसनसंस्थाचे आजार
लघवीतील जंतुसंसर्ग
न्यूमोनिआ, मेंदूज्वर, क्षय,
लसीकरणानंतर एक ते दोन दिवस येणारा ताप



लहान मुलांच्या तापासाठी घरगुती उपाय :

मुलांना ताप येणे हे खूप सामान्य आहे आणि म्हणून जेव्हा आपल्या मुलाला ताप येतो तेव्हा त्याला डॉक्टरांकडे घेऊन जावे की घरीच उपचार करावेत अशी पालकांची द्विधा अवस्था होते. तथापि तापमानाचे मोजमाप हे काही तापाची चिंता करण्याचे कारण नाही. पालक म्हणून, आपल्या मुलाला बरे वाटत आहे की नाही ह्याकडे लक्ष ठेवणे आवश्यक आहे. जर आपल्या मुलास ताप आला असेल आणि तो सक्रिय असेल तर आपल्याला हस्तक्षेप करण्याची आवश्यकता नाही. तथापि, अन्न आणि द्रवपदार्थांचे सेवन आणि त्याच्या लघवीच्या स्वरूपाचे निरीक्षण करणे आवश्यक आहे. हे सामान्य असल्यास, घाबरून बालरोगतज्ज्ञांकडे जाण्याची गरज नाही. फक्त मुलाच्या सुधारणेवर लक्ष ठेवा आणि बदलांचे निरीक्षण करा. तथापि, जर आपल्या मुलास अस्वस्थ वाटत असेल आणि ताप १०४ अंश ओलांडत असेल किंवा सतत दोन दिवस टिकत असेल, तर मात्र ताबडतोब डॉक्टरांना भेटा.

♦ कांदे
जर आपण भारतीय असाल तर आपल्या आई किंवा आजीने कांद्याच्या औषधी गुणांविषयी आपल्याला सांगितलेच असेल. कांदा शरीराचे तापमान कमी करण्यास मदत करतो. तसेच त्यामुळे वेदनाही कमी होतात. यासाठी फक्त अख्ख्या कांद्याचे बारीक तुकडे करावेत आणि काही मिनिटे आपल्या मुलाच्या पायांवर २ ते ३ तुकडे घालावेत. ताप कमी करण्यासाठी ही प्रक्रिया दिवसातून दोनदा केली जाऊ शकते.

♦ जिंजर बाथ
तापासाठी कारणीभूत असलेल्या विषाणूंना नष्ट करण्याची क्षमता आल्यामध्ये असते. आल्यामुळे शरीरास घाम येण्यास मदत होते. तसेच शरीरातील उष्णता आणि विषारी पदार्थ काढून टाकण्यास मदत होते. गरम पाण्याने भरलेल्या बाथटबमध्ये २ चमचे आलं पावडर घाला. पावडर घालून चांगले हलवणे आवश्यक आहे. आपण आपल्या आजारी मुलाला उबदार जिंजर बाथ देऊ शकता. त्यामुळे शरीराची उष्णता कमी होते आणि विषारी पदार्थ बाहेर पडतात. लहान मुलांच्या तापावर आलं एक प्रभावी घरगुती उपाय आहे. आंघोळ घालताना, आपल्या मुलाच्या डोळ्यांची काळजी घ्या.

♦ कॅमोमाइल चहा
हा तापासाठी चांगला उपाय आहे. पाणी एक मिनिटासाठी उकळा आणि कॅमोमाईल पाने त्यात घाला, मध घाला आणि आपल्या मुलाला दिवसातून दोन वेळा जितके थेंब तो घेईल तितके द्या. काही मुलांना ह्याची चव आवडत नाही.

♦ मध आणि लिंबाचा रस
लिंबातील व्हिटॅमिन सी आपल्या शरीराची प्रतिकार शक्ती मजबूत करते. मध आपल्या शरीराला पोषण देते. ताप कमी करण्यात दोघांचे मिश्रण प्रभावी आहे. आपण लिंबू रस १ टेबल स्पून आणि मध १ टेबल स्पून असे मिश्रण करा. चांगले मिक्स करा आणि आपल्या बाळाला द्या. त्याचा ताप निश्चितपणे कमी होईल.

♦ लसूण घातलेल्या मोहरीचे तेल
आपण ऐकले असेल की मोहरीचे तेल आणि लसूण प्रभावीपणे ताप कमी करतात. याव्यतिरिक्त, ते शरीराच्या वेदना कमी करते आणि घामाद्वारे विषारी पदार्थ काढून टाकण्यास मदत करते. फक्त २ चमचे मोहरीचे तेल गरम करा आणि त्यात १ चमचा लसूण पेस्ट घाला. २ मिनिटे मिश्रण तसेच ठेवा. हे मिश्रण आपल्या मुलाच्या छाती, पाय, तळहात, पाठ आणि मानेला झोपण्याच्या आधी लावा.

♦ अंड्याचे पांढरे बलक
अंड्याच्या पांढर्‍या भागाचे ३ चमचे घ्या आणि एका लहान बाऊलमध्ये चांगले फेटून घ्या. त्यात कापडाचा एक स्वच्छ तुकडा थोडावेळ भिजवून घ्या. नंतर ते कापड मुलाच्या पायावर घाला आणि एका तासासाठी ते तसेच ठेवा. हे आपल्या बाळाच्याशरीराचे तापमान कमी करेल. ताप प्रभावीपणे कमी करण्यासाठी आपण ही प्रक्रिया पुन्हा करू शकता.

♦ मनुके
अँटिऑक्सिडंट आणि प्रतिजैविक गुणधर्म असल्यामुळे मनुकांमुळे प्रभावीपणे ताप कमी होतो. आपण १/२ कप पाण्यात साधारण २५ मनुका एक तासासाठी भिजत घालू शकता. मनुका मऊ झाल्या की थोड्या क्रश करून घ्या, पाणी काढून टाका. अर्ध्या लिंबाचा रस त्यात घाला आणि हे मिश्रण बाळाला दिवसातून दोन वेळा द्या. असे केल्याने ताप कमी होण्यास मदत होईल.